9.sınıf fizik kuvvet ve hareket ünitesi vektörlerin toplanması konu anlatımı. Uç uca ekleme, paralel kenar ve bileşenlerine ayırma yöntemi
Kuvvet, hız veya yer değiştirme gibi vektörel büyüklükleri yönlerini dikkate alarak toplarız. Bulduğumuz vektörel toplama bileşke denir.
Bileşke vektör : Vektörlerin toplanmasıyla elde edilen vektöre bileşke vektör denir.
Bileşke vektör R ile gösterilir.
Uç uca ekleme, paralel kenar ve bileşenlerine ayırma yöntemiyle bileşke vektör bulunur.
Uç uca ekleme yöntemi
Bu yöntem bir vektörün başlangıç noktasının diğer vektörün bitiş noktasına gelecek şekilde uç uca eklenmesi şeklinde yapılan toplama işlemidir.
Yukarıda verilen üç vektörü uç uca ekleme yöntemi ile iki adımda toplayalım.
1.adım vektörlerden birinin başlangıç noktası, diğerinin bitiş noktasına gelecek şekilde taşınır.
Vektörler böylece uç uca eklenmiş olur.
2.adım uç uca eklenen vektörlerden ilk vektörün başlangıç noktasından son vektörün bitiş noktasına vektör çizilir.
Çizilen bu vektör bileşke vektördür.
Bileşke vektörün yönüne dikkat edilmelidir. Bileşke vektörü ters yönde çizdiğimizde, çizdiğimiz vektör diğer vektörlerin toplamı olmaz.
Paralel kenar yöntemi
İki vektörün toplanmasında kullanılır.
Yukarıda şekildeki verilen A ve B vektörlerini paralel kenar yöntemiyle bileşkesini bulalım.
İzlenecek adımlar;
1- Vektörler başlangıç noktalarından birleştirilir.
2- Vektörlerin uçlarından vektörlere paralel çizgiler çizilerek paralel kenar oluşturulur.
3- Vektörlerin çakıştığı başlangıç noktasından paralel kenara köşegen çizilir.
4- Bu köşegen iki vektörün bileşkesidir.
Bileşenlerine ayırma yöntemi
Bir vektörü bileşenlerine ayırabiliriz, ayrıca bileşenlerden faydalanarak bileşke vektörü de bulabiliriz.
Adım-1 : Bileşke vektörün bulunduğu x ve y eksenlerine paralel çizgiler çizilir,
Adım-2 : Orijinden çizgilerin eksende kestiği noktalara doğru vektör çizilir.
Adım-3 : Çizdiğimiz x eksenindeki vektör Fx bileşeni, y ekseninde çizdiğimiz vektör Fy bileşenidir.
