10.sınıf fizik dalgalar, temel kavramlar ve dalga türleri, titreşim yönü ve taşıdığı enerjiye göre dalgalar ders notları.
Titreşim hareketi
Bir cismin denge noktası etrafında yaptığı ileri geri veya yukarı aşağı harekete titreşim hareketi denir.
Salıncak K-L noktaları arasında ileri geri hareket etmektedir. Bu titreşim hareketidir.
Esnek ortam
Dalgaların yayılabildiği ortamlara esnek ortam denir. Su, hava ve yay esnek ortamlara örnektir.
Dalga
Titreşim sonucu esnek ortamda meydana gelen şekil değişikliğine dalga denir.
Su yüzeyine dokunduğumuzda oluşan şekil değişikliği dalgadır. Şekil değişikliği su yüzeyinde yayılır ve bu ise dalga hareketidir.
Dalga hareketi
Titreşimin esnek ortamda farklı noktalara aktarılmasına dalga hareketi denir.
Periyodik dalga
Eşit sürede oluşan düzenli dalgalara periyodik dalga denir.
Dalgalarda Temel Kavramlar
Denge konumu:
Titreşim hareketi yapan taneciklerin titreşim hareketi yapmadığı andaki konumudur.
Dalga tepesi:
Bir dalgada denge konumu üstünde yer alan en yüksek noktaya dalga tepesi nedir.
Dalga çukuru:
Bir dalgada denge konumu altında yer alan en alçak noktaya dalga çukuru nedir.
Tam bir dalgada bir dalga tepesi ve bir dalga çukuru bulunur.
Dalga boyu:
Ardışık iki dalga tepesi veya iki dalga çukuru arası uzaklığa dalga boyu denir.
λ ile gösterilir. Birimi cm veya m dir.
Uzanım
Bir dalganın herhangi bir anda denge konumuna dik uzaklığıdır.
Vektörel bir büyüklüktür.
x ile gösterilir, birimi metredir. (SI)
Herhangi bir anda dalga üzerinde K ve L noktalarının uzanımı sırasıyla x1 ve x2 dir.
Genlik
Bir dalganın denge konumundan en uzak mesafesine genlik denir.
A ile gösterilir, birimi metredir. (SI)
Maksimum uzanıma genlik denir.
Periyot
Tam bir dalganın oluşması için geçen süreye periyot denir.
T ile gösterilir, birimi saniye (s) dir.
Frekans
Bir saniyede oluşan tam dalga sayısına frekans denir.
f ile gösterilir, birimi Hertz (hz) veya s-1
Periyot ve frekans ters orantılıdır.
Dalganın sürati
Bir dalganın bir zamanda aldığı yola dalganın sürati denir.
v ile gösterilir. Birimi m/s dir. (SI)
x = v.t yol denklemi dalgalar için düzenlenirse sürat denklemi;
Periyot ve frekans arasındaki bağıntıdan, sürat denklemi;
λ : dalga boyu (m)
v: dalganın sürati (m/s)
T: dalganın periyodu (s)
f : frekans (s-1)
ÖRNEK:
Çözüm:
Şekilde verilen düzlemde iki dalga çukuru ve iki dalga tepesi var,
buna göre düzlemde 2 dalga bulunmakta.
Soruda dalgaların 4 saniyede oluştuğu verilmiş.
2 dalga 4 saniyede oluşuyorsa 1 dalga 2 saniyede oluşur.
a) ve b)
Buna göre periyot 2 s dir. Frekans 1/2 s-1 dir
c) Genlik 4 cm dir.
d) Dalga boyu 8 cm dir.
e) Dalga sürati;
λ = v.T den
8 = v.2
v = 4 m/s dir.
